Arusha: Afrika yasema silaha za AI zinahitaji sheria ya kimataifa inayowajibika
Katika Mkutano wa 153 wa Umoja wa Mabunge Duniani uliofanyika Arusha Oktoba 5 hadi 9, 2026, Afrika Kusini iliitaka kuanzishwa kwa mkataba wa kimataifa unaowajibika kudhibiti matumizi ya AI vitani, ili wanadamu waendelee kuwa na udhibiti.
Picha: imetengenezwa na AI
Mkutano wa 153 wa Umoja wa Mabunge Duniani (IPU) umefanyika Arusha, Tanzania, kuanzia Oktoba 5 hadi 9, 2026, na moja ya hoja kubwa ilikuwa matumizi ya akili bandia (AI) vitani. Afrika Kusini iliitaka kuanzishwa kwa mkataba wa kimataifa unaowajibika kisheria kudhibiti matumizi ya AI katika vita, ikisema ulinzi na udhibiti wa kibinadamu lazima viendane na kasi ya teknolojia hizi.
Mbunge wa Afrika Kusini Doris Mpapane alionya kuwa teknolojia zinazoendelea haraka bila udhibiti wa kutosha wa kibinadamu zinaweza kuwa hatari kubwa kwa raia. Alisema wabunge wanapaswa kusaidia kuunda mfumo wa sheria, maadili na sera unaosimamia matumizi ya AI vitani, ikiwemo kukagua ununuzi, uundaji na utekelezaji wa mifumo ya AI inayowezesha vita.
Hoja hii inaongeza sauti ya wabunge wa Afrika kwenye jitihada za kimataifa za kuweka sheria za silaha za AI zinazojiendesha (zinazojulikana kama LAWS). Mjadala huu umekuwa ukiendelea kwa muda mrefu, na unagusa maswali magumu: ni silaha gani zinapaswa kupigwa marufuku kabisa, zipi zinaweza kuruhusiwa chini ya masharti, na utiifu wa sheria utathibitishwaje?
Hoja ya Afrika Kusini ilikuja wiki moja baada ya mjadala mkuu wa Kamati ya Kwanza ya Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa (Septemba 22 hadi 28, 2026). Katika mkutano huo, China, kupitia mkurugenzi wake wa kudhibiti silaha, Sun Xiaobo, ilitoa kanuni nne za utawala wa AI za kivita: udhibiti wa kibinadamu, matumizi yenye uwajibikaji, udhibiti tofauti kulingana na matumizi, na mashauriano jumuishi. Alisema: "Wanadamu lazima waendelee kuwa wahusika wa mwisho wenye uwajibikaji, na mifumo husika ya silaha lazima iendelee kuwa chini ya udhibiti wa kibinadamu."
Katikati ya mjadala huu kuna dhana ya "udhibiti wenye maana wa kibinadamu" (meaningful human control): je, waendeshaji wana taarifa na muda wa kutosha kutathmini hatua inayopendekezwa, wanaweza kuingilia kati kwa ufanisi, na uwajibikaji wa maamuzi unaendelea kuwa wazi? Maswali haya ni mazito hasa pale mifumo inapofanya kazi kwa kasi kubwa na kuchakata kiasi kikubwa cha data.
Hoja hiyo inaonya pia kuhusu hatari ya kisiasa: ikiwa viwango vitaundwa na nguvu chache za kijeshi zilizofikia teknolojia ya hali ya juu, nchi zenye rasilimali chache, kama nyingi za Afrika, zinaweza kukosa nafasi ya kuamua sheria zinazoathiri usalama wao. Hivyo, mazungumzo jumuishi, yenye uthibitishaji madhubuti na usimamizi wa wabunge, ni muhimu kuhakikisha uvumbuzi wa kijeshi haupiti ulinzi uliokusudiwa kuudhibiti.
Stori hii imeandikwa na mfumo wa AI. Jinsi tunavyotumia AI
Stori zaidi
Korea Kusini yatoa mkopo wa dola milioni 170 kujenga kituo cha mafunzo ya AI Tanzania
Makubaliano yaliyotiwa saini Dar es Salaam Jumatano yatajenga kituo cha kwanza cha aina yake Afrika Mashariki, kitakachofundisha AI, roboti, uchambuzi wa data na mtandao wa vitu.
Mawaziri wa Afrika Mashariki waidhinisha mkakati wa AI na somo la chuo kikuu
Mawaziri wa Jumuiya ya Afrika Mashariki wameidhinisha mkakati wa pamoja wa AI na somo la AI kwa vyuo vikuu, katika mkutano wa Kampala uliomalizika Oktoba 31, lakini utekelezaji bado hauna tarehe wala bajeti mpya.
Wakala wa AI alisababisha uvujaji wa maagizo ya wateja wa Together AI
Kampuni ilikiri kuwa wakala wa programu ulichapisha siri iliyofungua hifadhidata ya maagizo ya wateja.